Czy teatr może być formą archiwum? Jest przecież – w przeciwieństwie do tradycyjnych archiwów – żywy, efemeryczny i oparty na relacji. Coraz częściej jednak staje się miejscem gromadzenia i przetwarzania społecznych historii, świadectw i doświadczeń.
W trakcie spotkania skupimy się na teatrze jako przestrzeni przechowywania i opowiadania ludzkich historii – tych, które nie trafiają do oficjalnych zapisów, a istnieją w pamięci, wspomnieniach i opowieściach. Zastanowimy się, jak praktyki teatralne mogą pełnić funkcję takiego archiwum, jakie niosą ze sobą odpowiedzialności i ograniczenia oraz jak pracować z historiami w sposób etyczny i uważny.
Do udziału w rozmowie zaprosiliśmy Igę Gańczarczyk, Ewę Mikułę i Jakuba Tabisza – twórców i badaczy teatru, którzy w swojej pracy łączą praktykę artystyczną z namysłem nad pamięcią, dokumentem i wspólnotowym doświadczeniem.
Iga Gańczarczyk – dramaturżka, reżyserka, redaktorka Linii Teatralnej w Korporacji Ha!art, inicjatorka i członkini Pracowni Dramaturgicznej AST. Jako dramaturżka współpracowała m.in. z Krystianem Lupą, Agnieszką Holland i Anną Smolar, Cezarym Tomaszewskim, Klaudią Hartung-Wójciak, Remigiuszem Brzykiem, Wojtkiem Rodakiem, Justyną Sobczyk, Eweliną Marciniak. Jest autorką tekstu Środula. Krajobraz Mausa opublikowanego w „Dialogu” nr 1/2024 i zrealizowanego w Teatrze Zagłębia w Sosnowcu. Wykładowczyni na Wydziale Reżyserii i Dramaturgii AST w Krakowie. Współredaktorka (wraz z Olgą Katafiasz) książki Dramaturgia. Przewodnik, wydanej przez AST w Krakowie. W 2021 roku nominowana do nagrody Paszporty Polityki w kategorii Teatr. W 2023 roku ukończyła kurs dokumentalny Dok Pro w Szkole Wajdy w Warszawie.
Ewa Mikuła – dramaturżka i reżyserka teatralna. Absolwentka reżyserii teatralnej (specjalizacja: dramaturg teatru) w Akademii Sztuk Teatralnych w Krakowie oraz wiedzy o teatrze na Uniwersytecie Jagiellońskim, a także studiów podyplomowych z dyplomacji kulturalnej na UJ.
W swojej twórczości dokumentalnej bada codzienne narracje i wykorzystuje je do refleksji nad szerszymi procesami społecznymi.
Zadebiutowała wspólnie z Piotrem Froniem autobiograficznym utworem „Praca, praca” („Dialog” 1/2020). Jako dramaturżka i autorka tekstów współpracowała m.in. przy „Łabędziach” w reżyserii Tobiasza Sebastiana Berga (Korea International Accessible Dance Festival, Seul 2024) oraz „Solaris” w reżyserii Michała Zdunika (Teatr Polski we Wrocławiu, 2025).
Wyreżyserowała spektakl „Dorosłość” (Divadlo Ludus, Bratysława 2023), powstały w wyniku trzyletniego procesu dokumentalnego z udziałem polskiej i słowackiej młodzieży. W 2024 roku zrealizowała także „Toć” (Teatr im. Stefana Batorego) – spektakl oparty na wywiadach ze Ślązaczkami, badający granice języka z perspektywy młodych kobiet ze Śląska.
W latach 2023–2025 prowadziła badania artystyczne nad mniejszościami etnicznymi i językami mniejszościowymi w ramach europejskiego programu „Future Laboratory”, uczestnicząc w rezydencjach w Luksemburgu, Rumunii i Francji. Była również członkinią programu „Fabulamundi. New Voices”, w ramach którego prowadziła warsztaty dramaturgiczne w różnych krajach Europy.
W 2026 roku, w ramach stypendium KPO, stworzyła krótkometrażowy animowany film dokumentalny „Pomiędzy językami”, poświęcony Polakom uczącym się języka koreańskiego oraz Koreańczykom uczącym się języka polskiego.
Jakub Tabisz – twórca spektakli dokumentalnych „Pogranica”, „Nowi”, „Kwarantanna”, „Paraliż. Sprawa Igora Stachowiaka” oraz akcji performatywnej „Bohater.dok”. Był dwukrotnie nominowany (w latach 2019 i 2021) do Wrocławskiej Nagrody Artystycznej, został także wyróżniony tytułem „30 Kreatywnych Wrocławia 2021”. Na co dzień pracuje w Instytucie im. Jerzego Grotowskiego, gdzie prowadzi projekt „Teatr na Faktach”. Jest dyrektorem artystycznym festiwalu Teatru na Faktach.
Projekt współfinansowany w ramach Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021-2027 (Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji) dla Priorytetu: FESL.10.00-Fundusze Europejskie na transformację dla Działania: FESL.10.24-Włączenie społeczne – wzmocnienie procesu sprawiedliwej transformacji.
