Wyjeżdżali w pośpiechu, uciekając przed nadchodzącą wojną. Zostawiali domy, ziemię, wspomnienia i groby bliskich. Jechali w nieznane, w poszukiwaniu nowego miejsca do życia. Nie wszyscy powrócili.
„Bieżeńcy 1915” to spektakl, oparty na książce Anety Prymaki-Oniszk „Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy”. Osnową scenariusza jest historia mieszkańców wschodniej Polski, którzy po wybuchu I wojny światowej zostali zmuszeni przez władze carskie do ewakuacji w głąb Rosji.
Spektakl zrealizował zespół twórców z Polski i Białorusi, a wyprodukował BYteatr – działający w Warszawie kolektyw zrzeszający białoruskich ludzi teatru, którzy z powodów politycznych zmuszeni zostali do opuszczenia Białorusi. Osobiste doświadczenia członków grupy, związane z utratą ojczyzny i budowaniem życia od podstaw w nowym kraju, dopełnią i wzmocnią historie bieżeńców z 1915 roku.
W spektaklu zabrzmią cztery języki: polski, białoruski, rosyjski i lokalny dialekt języka białoruskiego z Podlasia.
Premiera przedstawienia odbyła się 14 i 15 lipca 2025 roku w Tykocinie w artystycznej stodole Salonu pod Sowami, przy ul. Poświętnej 4. Głównym partnerem projektu jest Centrum Kultury Białoruskiej w Białymstoku. Kolejne pokazy odbędą się jesienią w małych miejscowościach Podlasia, z których w 1915 roku wyjeżdżali bieżeńcy: Narewce, Gródku i Teremiskach. Pokazom spektaklu na Podlasiu towarzyszyć będą spotkania z publicznością,
poświęcone zbiorowej pamięci „bieżeństwa” i rodzinnym historiom.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.
Projekt współfinansowany w ramach Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021-2027 (Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji) dla Priorytetu: FESL.10.00-Fundusze Europejskie na transformację dla Działania: FESL.10.24-Włączenie społeczne – wzmocnienie procesu sprawiedliwej transformacji.
